Inclusieve speelruimte

Verdeel je speelterrein in zones met verschillende soorten speelkansen. Tussen deze zones kan een hoofdpad lopen. Dit biedt ruimtelijke structuur, en zorgt ervoor dat er diverse speelkansen zijn.

Een plattegrond draagt bij aan het overzicht. Kinderen weten wat te verwachten en kunnen voorzieningen gemakkelijker terugvinden.

Een duidelijke ingang op een speelterrein toont dat iedereen er welkom is, en op welke plek(ken) je het speelterrein binnen kan gaan. Dit maakt de ruimte extra overzichtelijk en is meteen een herkenningspunt. 

Om het gemakkelijker te maken om je als kind te oriënteren is een herkenningspunt fijn. Zo’n plaats kan bijvoorbeeld ook een duidelijke afspreekplek zijn. 

Sommige kinderen kunnen door hun beperkte mobiliteit vrijwel uitsluitend met de auto naar een speelterrein komen. Het is dus belangrijk om minstens een paar parkeerplekken voor personen met een beperking te voorzien aan de ingang van het speelterrein. Zorg ook voor voldoende plaats voor fietsen en aangepaste fietsen zoals driewielers.

Voor sommige ouders kan de aanwezigheid van een toegankelijk toilet bepalen of ze al dan niet naar een speelterrein gaan. Je kunt daarbij ook denken aan een ecologisch-of droogtoilet. Dit soort toiletten zijn gemakkelijker in onderhoud en hebben niet altijd een wateraansluiting nodig.

Het is voor sommige kinderen met een beperking extra belangrijk dat er een omheining is. Voor anderen is dit dan juist weer niet altijd nodig. Verschillende kinderen hebben hierin verschillende noden, het is daarom belangrijk om doordacht te overwegen wat je met de omheining doet. In onze publicatie vind je een nog iets meer details rond de omheining.

Een toegankelijke zitbank grenst aan het hoofdpad, heeft arm- en rugleuningen. Naast of tussen de bank is er een stuk verharde grond, waarop een rolstoel (of een buggy, boodschappenkar, rollator…) kan staan. De bank vormt geen obstakel op de weg. Ook bij een picknickbank is een plek te voorzien aan de tafel waar iemand in een rolstoel kan aanschuiven. 

Het is een grote meerwaarde als er ook zitplaatsen in de schaduw zijn. Een boom kan een hele goede natuurlijke schaduwbieder zijn. Een plek in de schaduw kan meteen ook een plek zijn om te schuilen voor de regen.

Het is belangrijk om goed na te denken over de locatie van de zitplaatsen. Denk eraan om een zitplaats te voorzien op een plek die een overzicht biedt over het gehele speelterrein of de speelzone. Zo is een begeleider die een kind goed in de gaten moet houden, meer op het gemak. Een centrale zitplaats kan bijvoorbeeld de vorm van een arena hebben, en is zo tegelijkertijd een herkenningspunt.

Sommige kinderen, met bijvoorbeeld autisme, kunnen extra baat hebben bij een rustiger hoekje om zich terug te trekken en de prikkels, die talrijk aanwezig kunnen zijn op een speelplek, te verwerken. Een wilgenhut is een laagdrempelige, natuurlijke manier om zo’n rustige, afgesloten plek te creëren. Denk ook aan een tent, een boomhut, een schuilhuisje...

Soms is het voor kinderen, zeker voor kinderen die in een rolstoel zitten, fijn als ze ook kunnen liggen. Dat kan bijvoorbeeld in een hangmat. Net als bij een vogelnestschommel, geeft een hangmat volledige ondersteuning.

Een bankje kan tegelijk een speelaanleiding zijn. Een toegankelijke zitplaats hoeft niet altijd dezelfde vorm aan te nemen. Ook een oude boomstam kun je bijvoorbeeld omtoveren tot een toegankelijke zitplaats. Dat biedt dan weer een speelaanleiding langs het hoofdpad. 

Spelen met zand is een van de meest populaire sensorische spelvormen. Het is zacht, je kan eraan voelen, je kan ermee bouwen… Met enkele aanpassingen kun je een zandbak of zandplek toegankelijker maken voor kinderen met een fysieke beperking. Zorg er bijvoorbeeld voor dat een rolstoel tot aan de zandbak kan rijden, of zorg voor een zandtafel. Zandspelen kan ook extra leuk zijn met extra (toegankelijke) elementen zoals emmers, schepjes, katrollen of graafmachines.

Ook bij waterspel kan je denken aan inclusievere vormen. Zet bijvoorbeeld een bankje dicht bij het water, zorg voor een watertafel op de juiste hoogte om met een rolstoel onder te rijden, zorg dat je een pomp ook vanuit een rolstoel kan bedienen. Langs een wadi kun je een houten vlonder met een stevige rand aanleggen, die het ook voor kinderen die een rolstoel gebruiken mogelijk maakt om dicht bij het water te komen. 

Losse elementen of ‘loose parts’ kunnen de aanleiding zijn tot extra avontuurlijk sensorisch spel. Die loose parts zijn veelal te vinden in de natuur: bladeren, takken, stenen, bloemen… Je kan dit sensorisch spel met de natuur extra mogelijk maken door planten, struiken of bomen strategisch te plaatsen.

Ook spel met geluid kan voor kinderen met een beperking extra leuk zijn. Het is daarom ook belangrijk om muzikale speelaanleidingen inclusief te maken. Let bij dit soort speelaanleidingen goed op: is dit een rijke spelprikkel, of is die eerder beperkt? Hier loop je soms risico om louter de korte spelprikkel van het ‘sensorisch paneel’ te bieden. Let ook op dat de geluiden niet overheersend worden. Ook subtiele geluiden kunnen spannend zijn.

Het kan voor kinderen met een beperking, of kinderen met een jonge ontwikkelingsleeftijd een grote meerwaarde zijn om op het speelterrein een paar fantasierijke elementen te kunnen ontdekken. Die inkleding prikkelt het fantasiespel. Daarbij kan je denken aan fantasiefiguren doorheen de speelzone, maar het is nog leuker als er een rode draad is doorheen het speelterrein met elementen die telkens terugkomen. 

Met de juiste beplanting kan ook ruiken en proeven voor een extra beleving zorgen op het speelterrein. Denk daarbij aan geurende planten en bloemen (bijvoorbeeld kamille, munt…), maar ook aan eetbare planten zoals bessen, bramen en frambozen. Zorg in ieder geval voor niet-toxische planten op je speelterrein. 

Met een aantal kleine aanpassingen kun je een uitdagende speelaanleiding inclusiever te maken, zonder die voor sommigen minder uitdagend te maken. Zo kun je bijvoorbeeld denken aan een handvat of een paal om op te steunen. Kinderen die dit niet nodig hebben, kunnen die dan overslaan, terwijl ze een grote meerwaarde kunnen zijn voor kinderen die ze wel nodig hebben. 

Hou bij het ontwerp van uitdagende klim-speelaanleidingen vooral goed in de gaten dat iedereen een eigen uitdaging kan vinden. Een klimtoestel kan bijvoorbeeld laag bij de grond (aan de verharde weg) beginnen, en stelselmatig hoger en moeilijker worden. Een kind dat moeilijker kan klimmen kan uitdaging vinden in het laagste deel, een ander kind wil helemaal naar de top klimmen. Zo maak je het zelfs mogelijk om verschillende niveaus in te bouwen in één toestel. 

Zorg er bij een glijbaan voor dat ieder kind bovenaan kan geraken. Een brede, stevige trap met leuning in plaats van een steile (touw)ladder, of een zachte helling waarlangs je de glijbaan kan bereiken, kunnen een verschil maken. Een glijbaan op een heuvel kan twee toegangsroutes hebben: een steile en een gemakkelijke. De glijbaan zelf moet breed genoeg zijn, zodat een kind en ouder of begeleider er samen van kunnen glijden. 

Een klassieke schommel is voor veel kinderen met een fysieke beperking niet ideaal. Een vogelnestschommel kan toegankelijker zijn, omdat die meer ondersteuning biedt. Om ze nog inclusiever te maken, kun je kiezen voor een gesloten mand die laag genoeg hangt, zodat je met een rolstoel tot aan de mand kan rijden. Zo'n schommel kan zelfs inclusiever zijn dan een rolstoelschommel, die exclusief voor personen met een rolstoel is.

Spelen met evenwicht kan op verschillende manieren en met verschillende niveaus. Voor sommige kinderen kan een object zoals een wiebelplateau soms al de gepaste uitdaging bieden. Een veertoestel of ‘wipkip’ is vaak populair bij jonge kinderen. Voor oudere kinderen met een mentale beperking kan dit ook heel leuk zijn. Voorzie dus ook een veertoestel dat groter is. Misschien kun je zelfs een wip ontwerpen die rolstoeltoegankelijk én extra leuk is voor alle kinderen.  

Een heel wild en natuurrijk terrein zal niet volledig toegankelijk te maken zijn voor een rolstoel. Je kan er wel voor zorgen dat er van alles te beleven is, en uitdaging is voor iedereen. Houd de padenstructuur en het overzicht hierbij extra in het oog. Het principe kan zijn dat je met een rolstoel tot middenin een deelzone kan geraken, waardoor je, minstens als observator, deel kan uitmaken van het spel. Denk daarbij goed aan hulpmiddelen om die oriëntatie mogelijk te maken: een herkenningspaal, een uitkijktoren, een plattegrond, een cirkelvormig pad.