Topideeën voor een fantastische speelruimte
Als je kinderen zelf laat fantaseren over speelprikkels, komen ze met de wildste ideeën. Grote constructies, ruige materialen, modder en water en gras, kleurrijke doeken en vlaggen... Kortom: kinderen houden van ambitieuze en gevarieerde speelplekken.
Daarom verdienen die een plaatsje op élk terrein waar een speelpleinwerking, jeugdbeweging, kinderopvang, of een andere kinderwerking aan de slag is. Maar wanneer een speelpleinwerking of jeugdbeweging met zo'n idee komt, is vaak de eerste vraag die ze zich stellen: "...Mag dat wel?"
Ja, dat mag!
Over de wetgeving m.b.t. de veilige uitbating van speelterreinen bestaan redelijk wat misverstanden. De eigenaar van een terrein bijvoorbeeld denkt wel eens dat veel van die zaken wettelijk gewoon verboden zijn. Dat alleen maar gekochte speeltoestellen met een bijgeleverd veiligheidsattest zijn toegelaten.
Daarmee zeggen ze al vlug 'nee' tegen zulke speelkansen. Dat is zonde, en het is ook niet juist! Maar het is niet altijd makkelijk om hier tegenin te gaan... en toch is dat wat we moeten doen, want er is zoveel méér mogelijk op een speelterrein. Tijdens kampen en activiteiten moet je toch alle mogelijke speelgelegenheden kunnen realiseren zoals dat volgens de wet is toegelaten?
Animatoren, en vooral ook ouders, politici, terreineigenaars, uitbaters en andere verantwoordelijken moeten we verleiden om hierover na te denken, en om te zorgen dat er betere speelmogelijkheden ontstaan.
Als je voldoende nadenkt over speelkansen en de risico’s, kan je zulke verschillende speelkansen ook op jouw terrein realiseren. Start daarom het gesprek binnen jouw werking en met alle verantwoordelijken. Deze posters en bijhorende teksten bieden hiervoor een houvast.
De ‘MAG DAT? JA, DAT MAG!’-posters
Daarom hebben we deze miniposters met aanvullende uitleg, voor jou gemaakt.
- Om te streven naar betere ruimtelijke speelkansen.
- Om ermee aan de slag te gaan binnen jouw werking en met alle verantwoordelijken.
Op de posters kun je doorklikken om te weten welke extra maatregelen je moet nemen om met deze speelprikkels aan de slag te gaan op jouw terrein.
We bieden de posters aan als een hulpmiddel om over speelkansen na te denken én om erover te praten. En dat met maar één doel: dat wij begeleiders, maar vooral ook ouders, burgemeesters, uitbaters en controleurs… kunnen overtuigen voor meer en betere speelkansen. We willen er immers voor zorgen dat wat vandaag nog wordt verhinderd, morgen wél zou kunnen.
Print deze posters af en hang ze op, op strategische plaatsen (aan de ingang, in het animatorenlokaal, in het toilet, aan de vestiaire, in de jeugddienst, in het jeugdcentrum…).
- De mini-posters nodigen animatoren en begeleiders uit om na te denken en te discussiëren.
- Maar ook voor ouders zijn ze interessant. Zo kunnen ze merken welke visie over spelen je voor ogen hebt. Ouders staan open voor pedagogische doelstellingen, ook als het over risico gaat, maar ze moeten de kans krijgen om verder te denken dan hun neus lang is. En om zo hun visie op spelen te verrijken.
- Verandering hangt natuurlijk ook af van de ‘beslissers’. Het is dan ook heel belangrijk om bestuurders, beheerders, politici,… mee te hebben in je verhaal. De posters kan je gebruiken om jezelf hiervoor klaar te stomen, om samen over concrete mogelijkheden na te denken, en plannen te smeden voor betere speelkansen.
Overzicht van de posters:
Kinderen laten spelen met losse materialen
Los bouwmateriaal biedt een schat aan speelkansen. Het stimuleert kinderen om aan ‘constructiespel’ te doen: prutsen, ineensteken, uiteen halen, kampen bouwen,… Je zou het ook kunnen omschrijven als ‘veranderen aan je omgeving’. Het is een fantastische spelvorm omdat er heel veel creativiteit mee gepaard gaat.
Risicoanalyse
Een schaafwonde, een bluts of een buil,… Dat zijn dingen die erbij horen als je kampen bouwt. Maar heuse snijwonden, of nog erger: vergiftiging, bedolven worden onder een instorting,… horen er natuurlijk niet bij.
Nadenken over de veiligheid spitst zich hier feitelijk toe op 3 vragen:
- Welk materiaal bieden we aan, welk materiaal niet?
- Hoe (en waar) stellen we het materiaal ter beschikking?
- Welke vorm van toezicht is hier nodig?
Een bestaand speeltoestel tijdelijk aankleden
Een animator bedenkt een leuk speelidee met een bestaand speeltoestel als uitgangspunt. Er worden spullen bij gesleurd, er wordt wat tegenaan gezet of aan het toestel opgehangen,… En zo ontstaat een heel nieuwe speelimpuls: een schommel wordt een tent, een wip wordt een taartenkanon, een glijbaan wordt een schans voor zelfgemaakte zandtaartjes, een spinnenweb wordt een circustent,…
Risicoanalyse
Een speeltoestel aankleden en op die manier tijdelijke veranderingen aanbrengen aan een bestaand speeltoestel is niet verboden. Het is wel slim (en eigenlijk ook verplicht) om alle details van je transformatie nog eens grondig onder de loep te nemen. Wat je moet doen is tijdens en na de constructie even nadrukkelijk stilstaan bij de vraag: ontstaan er door mijn ingrepen nieuwe gevaren?’ En welk soort risico lopen de gebruikers daarbij: ontstaat er een grotere kans op ongevallen dan voorheen, maak ik iets waardoor plots ernstige kwetsuren aan de orde zijn?
Iemand die toezicht houdt kan een risico beperken. Zorg dan dat die persoon precies weet waar hij /zij speciaal moet op letten.
Een ruige avontuurlijke zone op het terrein
Avontuurlijke natuurspeelplekken bieden ongekende speelkansen. Terreinen met allerlei uitdagingen, klimpartijen, hellingen enz. die worden gemaakt van natuurlijke elementen zoals boomstammen, water, aarde, rotsen, enz. zien meer en meer het daglicht.
De overheid heeft er zelfs een veiligheidsgids over gemaakt, waarmee ze zelf duidelijk wil maken dat ruige avontuurlijke speelterreinen niet verboden zijn.
Risicoanalyse
De speeltoestelnormen zijn moeilijk toe te passen op dit soort terreinen, omdat er weinig klassieke speeltoestellen staan. Je zal dus een risicoanalyse moeten uitvoeren. Doe dit zeker grondig. Dat doe je in samenwerking met de officiële uitbater van het terrein, en eventueel iemand die ervaring heeft met dit soort terreinen. Bij onaanvaardbare risico's kun je elementen verwijderen of het risico beperken.
Een trampoline zetten op het speelplein
Trampolines mogen doorgaans niet in de onbewaakte publieke ruimte staan, omdat ze te veel risico bevatten. Op een speelplein, waar er toezicht is, is dit echter wel mogelijk.
Risicoanalyse
Een trampoline uit de speelwinkel kijk je zelf best na op risico's. 'Onveilig vallen' is hierbij het grootste aandachtspunt. Je zal dus waarschijnlijk preventiemaatregelen moeten nemen, bijvoorbeeld:
- Toezicht
- Gebruiksregels (vb. max aantal personen, geen schoenen...)
- Regelmatig nazicht van de trampoline
Als begeleiders zelf constructies maken
Een begeleider moet zich bij het maken van constructies niet baseren op de normen van speeltoestellen. Je bent er als maker wel zelf verantwoordelijk voor dat de constructie niet onveilig is.
Risicoanalyse
Kijk na of de risico's van je constructie aanvaardbaar zijn. Test de constructie daarbij zelf uit:
- Is je constructie stabiel?
- Zijn er plaatsen waar een kind zich kan snijden, beknellen...?
- Kun je op plekken van een grote hoogte vallen? Wat voor valbodem is er?
Houd de constructie ook daarna goed in de gaten. Als de contructie langer dan een dag blijft staan, kijk die dan regelmatig goed na.
Kinderen in bomen laten klimmen
Bij boomklimmen is vallen van hoogte het grote aandachtspunt. Een boom op je terrein, die duidelijk gebruikt wordt om te klimmen, kun je onderwerpen aan een risicoanalyse.
Risicoanalyse
Klim zelf de boom eens in, en bekijk waar de zwakke plekken zijn (dode takken, scherpe puten) en vanaf welke leeftijd kinderen erin kunnen klimmen.
Bij een te groot risico kun je preventiemaatregelen toepassen, zoals technische ingrepen, afspraken, toezicht...
Water op het speelterrein
Water op een speelplek zorgt voor natuurspel, verfrissing... Waterspel komt met extra regels en aandachtspunten. Vooral het 'verdrinkingsgevaar' is hier een groot en onaanvaardbaar risico. In deze gids van de Fod Economie vind je die aandachtsputen op een rijtje.
Risicoanalyse
Bij water is het heel complex, en doe je de risicoanalyse niet zelf. Haal er iemand bij die kennis heeft over water-speelomgevingen.
Veel eenvoudiger dan water om 'in' te spelen, is water om 'mee' te spelen. Hierbij is er geen kans op verdrinking en is het grootste gevaar dus ook geweken. Ook een klein ploeterbadje houdt geen verdrinkingsrisico in. Let wel op toezicht bij water van enige diepte. Het water moet ook regelmatig ververst woren en nagekeken op (scherpe) voorwerpen.
Spelen jullie mee?
Waar kun je nog terecht voor meer ambitieuze speelideeën?
- De Vlaamse Dienst Speelpleinwerk heeft een overzicht van allerlei manieren om een speelterrein beter in te richten en speelkansen toe te voegen.
- Goe Gespeeld! houdt een inspiratiepagina bij over het belang van risicovol spelen.
- Op zoek naar een groene of blauwe plek? De website van Wildebras zit boordevol inspiratie om natuurlijke speelzones aan te kleden.