Het betrekken van kinderen en jongeren bij thematieken als klimaatadaptatie, duurzaam ruimtegebruik en wonen is van groot belang. Het gaat ten slotte over hun toekomstige leefomgeving. Maar wonen, klimaat en ruimtegebruik zijn complexe thematieken waar heel wat bij komt kijken. Een zekere basiskennis en inzicht in systeemdenken zijn belangrijke voorwaarden voor een impactvolle participatie. Wanneer kinderen en jongeren begrijpen waarover het gaat, zijn ze des te meer gemotiveerd om creatieve ideeën en oplossingen te bedenken.
Educatie als uitgangspunt voor participatie
Vooraleer je met kinderen en jongeren in dialoog gaat rond complexe zaken zoals klimaatadaptatie of duurzaam ruimtegebruik is het goed om hen eerst te laten kennismaken met de thematiek. Dit kan door heel open te starten en bijvoorbeeld te vragen wat ‘klimaatverandering’ bij hen oproept. Maar doorgaans is het waardevol om hiervoor gebruik te maken van meer specifieke educatieve methodieken. Zo kan je bijvoorbeeld gebruik maken van ‘ruimtetactieken’ of ‘klimaattactieken’ om bepaalde principes rond duurzaam ruimtegebruik of klimaatadaptatie te verduidelijken en inzichtelijk te maken. Het gaat dan bijvoorbeeld om principes zoals ‘gebouwen bundelen’, ‘hoger bouwen’, ‘niet bouwen in de open ruimte’ of ‘natuurlijke tuinen’.
Nog concreter wordt het wanneer je de tactieken koppelt aan voorbeelden van bestaande publieke ruimten of omgevingen. Het gebouw ‘Melopee’ in Gent is bijvoorbeeld een goede illustratie van de ruimtetactiek ‘functies mengen’: het omvat per verdieping een andere functie, gaande van een kinderdagverblijf en een buitenschoolse kinderopvang, tot een wijksporthal en basisschool met speelplaats.
Participatie maakt educatie concreet
Ook omgekeerd zorgt participatie voor een meerwaarde op educatief vlak: kinderen en jongeren betrekken bij een concrete case zorgt ervoor dat begrippen als ‘klimaatbestendigheid’ en ‘duurzaam ruimtegebruik’ concreet en tastbaar worden. Door zelf een ontwerp te maken – bijvoorbeeld voor een groener dorpsplein of een duurzame woonontwikkeling – krijgen kinderen en jongeren niet alleen inzicht in het belang van verduurzaming, maar leren ze ook hoe je er in de praktijk werk van kan maken. Methodieken als de ‘Onthadingspictoplay' geven kinderen en jongeren concrete tools mee om een bestaande plek klimaatbestendiger te maken of om een duurzaam ontwerp te maken voor een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling.
Door aan de slag te gaan rond een concrete case en na te denken over transformaties in de eigen leefomgeving, leren tieners de principes van duurzaam ruimtegebruik op een praktische manier kennen en toepassen. Het ‘leren’ over duurzaam ruimtegebruik wordt via een concrete ontwerpoefening dus dichter bij de tieners gebracht. Het feit dat tieners op een gekende omgeving kunnen werken, versterkt bovendien hun betrokkenheid en motivatie. Dit correspondeert met hedendaagse pedagogische inzichten rond ‘place based learning’ en ‘locally relevant teaching’.
Onze projecten Ruimtehelden en Plan K zijn goede voorbeelden van hoe educatie en participatie elkaar kunnen versterken. Ruimtehelden is een toolbox rond duurzaam ruimtegebruik en het wonen van de toekomst. De toolbox bevat verschillende methodieken die je kan gebruiken om les te geven over duurzaam ruimtegebruik, maar ook om tieners te betrekken bij ruimtelijke ontwikkelingen in hun stad of gemeente. Plan K is een educatief en participatief pakket, bestaande uit een gids en vier methodieken om met tieners (ca. 11 tot 16 jaar) in dialoog te gaan over klimaatadaptatie, biodiversiteitsherstel en duurzame ruimtelijke transformaties.
